Etem Vatansever, uzun yıllara dayanan Alman Çoban Köpeği yetiştiriciliği, eğitimi ve kinoloji çalışmalarının yanı sıra FCI 1. Grup Hakemi olarak da görev yapmaktadır.
FCI sistemi içerisinde 1. Grup; Çoban Köpekleri ve Sığır Köpeklerini kapsamakta ve kendi içerisinde çoban köpekleri ile sığır köpekleri olmak üzere iki bölüme ayrılmaktadır. Bu grupta farklı ülkelerden gelen, farklı görevler ve çalışma geçmişleri bulunan çok sayıda köpek ırkı yer almaktadır.
Bu nedenle 1. Grup hakemliği, yalnızca belirli bir köpek tipini tanımaktan çok daha geniş bir ırk bilgisi ve değerlendirme yetkinliği gerektirir.
Bir hakemin görevi, karşısındaki köpeğin yalnızca dış görünüşünü değerlendirmek değildir.
Asıl mesele;
ırk standardını, anatomiyi, vücut oranlarını, hareketi, karakteri, genel yapıyı ve köpeğin ait olduğu ırkın fonksiyonel özelliklerini bir bütün olarak değerlendirebilmektir.
FCI 1. GRUP NEDİR?
FCI’nin resmi sınıflandırmasına göre Grup 1, Sheepdogs and Cattledogs (except Swiss Cattledogs) olarak tanımlanır.
Grup iki ana bölümden oluşur:
1. Bölüm – Sheepdogs
Çoban köpekleri.
2. Bölüm – Cattledogs
Sığır köpekleri; İsviçre sığır köpekleri bu grubun dışında tutulmaktadır.
Bu grubun içerisinde Alman Çoban Köpeği, Belçika Çoban Köpekleri, Border Collie, Avustralya Çoban Köpeği, Avustralya Sığır Köpeği ve daha birçok farklı ırk bulunmaktadır.
Her ırkın tarihsel gelişimi, kullanım amacı, fiziksel yapısı ve davranış özellikleri birbirinden farklıdır.
Dolayısıyla 1. Grup hakemliği, farklı ırkların kendine özgü standartlarını ve fonksiyonlarını anlayabilmeyi gerektiren geniş kapsamlı bir uzmanlık alanıdır.
HAKEMLİK SADECE GÖRÜNÜŞ DEĞİLDİR
Bir köpeği uzaktan gördüğümüzde ilk dikkatimizi çeken şey görünüşüdür.
Ancak profesyonel bir hakemlik değerlendirmesi bunun çok ötesindedir.
Bir köpeğin değerlendirilmesinde;
ırk tipi,
genel görünüm,
vücut oranları,
kemik ve kas yapısı,
baş ve ifade,
ekstremiteler,
sırt ve gövde yapısı,
hareket,
tüy ve renk,
karakter,
davranış,
ırka özgü özellikler
birlikte ele alınır.
FCI’nin resmi ırk standartlarında da genel görünümün yanı sıra önemli oranlar, davranış ve mizacın, baş yapısının ve ırka özgü diğer özelliklerin ayrı ayrı tanımlandığı görülmektedir. Örneğin FCI’nin Grup 1 içerisindeki ırk standartlarından biri olan Alman Çoban Köpeği standardında kullanım amacı, genel görünüm, önemli oranlar, davranış ve mizaç ile anatomik özellikler birlikte tanımlanmaktadır.
Bu nedenle hakemlik, köpeğin yalnızca “güzel” olup olmadığına karar vermek değildir.
Köpeğin kendi ırk standardını ne kadar doğru temsil ettiğini değerlendirmektir.
IRK STANDARDINI ANLAMAK
Her köpek ırkının kendine özgü bir standardı vardır.
Bu standartlar, ırkın nasıl görünmesi gerektiğini tarif etmenin yanında, o ırkın tarihsel görevini ve fonksiyonunu da yansıtır.
Örneğin bir çoban köpeğinin yapısı, hareket kabiliyeti ve karakteri; tarih boyunca sürüyle birlikte çalışabilmesiyle ilişkilidir.
Bu nedenle yalnızca fiziksel görünüşe bakarak değerlendirme yapmak yeterli değildir.
Bir köpeğin;
neden bu yapıya sahip olduğu, hangi görev için geliştirildiği ve bu görevi yerine getirebilmesini sağlayan hangi özellikleri taşıdığı
da anlaşılmalıdır.
Hakemlikte ırk standardının gerçek anlamı burada ortaya çıkar.
ANATOMİ VE VÜCUT ORANLARI
Bir köpeğin anatomik yapısı, ırk standardının temel unsurlarından biridir.
Başın yapısından gövdeye, göğüs derinliğinden ekstremitelere kadar vücudun farklı bölümleri birbirleriyle ilişkili olarak değerlendirilir.
Ancak önemli olan tek tek parçaların kusursuz görünmesi değildir.
Asıl önemli olan, bu parçaların birbirleriyle doğru orantı ve denge içerisinde olmasıdır.
FCI’nin resmi standartlarında “important proportions” başlığı altında birçok ırkın vücut oranları ayrıca tanımlanmaktadır. Bu durum, hakemlikte anatomik dengenin ne kadar önemli olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Bir köpeğin güçlü olması tek başına yeterli değildir.
Doğru orantılı olması gerekir.
Doğru orantı da tek başına yeterli değildir.
Bu yapının hareket ve fonksiyonla uyumlu olması gerekir.
HAREKETİN ÖNEMİ
Bir köpeğin anatomisini yalnızca sabit dururken değerlendirmek her zaman yeterli değildir.
Çünkü hareket, anatomik yapının nasıl çalıştığını gösteren en önemli unsurlardan biridir.
Köpek hareket ettiğinde;
denge, koordinasyon, adım uzunluğu, itiş, ön ve arka ekstremitelerin uyumu ve genel hareket ekonomisi
daha net biçimde görülebilir.
Bu nedenle hakemlikte köpeğin yalnızca duruşuna değil, hareket halindeki yapısına da dikkat edilir.
Özellikle çalışma geçmişine sahip köpek ırklarında hareket, yalnızca estetik bir unsur değil, fonksiyonun önemli göstergelerinden biridir.
KARAKTER VE MİZAÇ
Bir köpeği değerlendirirken dış görünüş kadar karakter de önemlidir.
Çünkü köpek ırkları yalnızca fiziksel özellikleri nedeniyle ortaya çıkmamıştır.
Her ırkın tarihsel olarak belirli bir kullanım amacı ve davranış yapısı bulunmaktadır.
FCI’nin resmi standartlarında birçok ırk için Behaviour / Temperament bölümü bulunması da bunu açıkça göstermektedir. Örneğin FCI’nin Grup 1 standartlarında köpeğin davranış ve mizacı, genel değerlendirme içerisinde ayrı bir başlık olarak ele alınmaktadır.
Bu nedenle bir hakemin değerlendirmesi yalnızca;
“Nasıl görünüyor?”
sorusuna cevap vermez.
Aynı zamanda;
“Bu köpek kendi ırkının karakterini ve davranış özelliklerini ne ölçüde yansıtıyor?”
sorusunu da dikkate alır.
FONKSİYONEL ÖZELLİKLER
Çoban ve sığır köpeklerinin önemli bir bölümü tarih boyunca belirli görevleri yerine getirmek amacıyla geliştirilmiştir.
Sürü yönetmek, korumak, yönlendirmek, bekçilik yapmak veya insanla birlikte çalışmak bu görevlerden bazılarıdır.
Bu nedenle bir ırkın fiziksel özelliklerini değerlendirirken o özelliklerin fonksiyonla olan ilişkisini de anlamak gerekir.
FCI standartlarında birçok ırkın utilization / kullanım amacı ayrıca belirtilmektedir. Örneğin Alman Çoban Köpeği standardı ırkın kullanımını “versatile working, herding and service dog” olarak tanımlar.
Bu anlayış, hakemliğin neden yalnızca estetik değerlendirmeden ibaret olmadığını açıkça ortaya koymaktadır.
İyi bir yapı, aynı zamanda işlevsel bir yapı olmalıdır.
ALMAN ÇOBAN KÖPEĞİNE ÖZEL BAKIŞ
Etem Vatansever’in FCI 1. Grup Hakemliği, özellikle uzun yıllardır üzerinde çalıştığı Alman Çoban Köpeği açısından ayrı bir anlam taşımaktadır.
Alman Çoban Köpeği; anatomik yapı, hareket, karakter ve çalışma kapasitesinin birlikte değerlendirilmesi gereken bir ırktır.
Bu nedenle Alman Çoban Köpeğini doğru değerlendirebilmek için yalnızca ırk standardını okumak yeterli değildir.
Irkı sahada tanımak gerekir.
Farklı soyları görmek gerekir.
Farklı anatomik yapıları karşılaştırmak gerekir.
Köpekleri hareket halinde gözlemlemek gerekir.
Karakter farklılıklarını anlamak gerekir.
Ve bütün bunları yıllar içerisinde oluşan deneyimle birleştirmek gerekir.
Etem Vatansever’in 2003 yılından bu yana Alman Çoban Köpeği yetiştiriciliği, eğitimi ve değerlendirilmesi alanında sürdürdüğü çalışmalar, FCI 1. Grup Hakemliği ile birlikte bu deneyimin daha geniş bir uluslararası değerlendirme alanına taşınmasını sağlamaktadır.
YETİŞTİRİCİLİK VE HAKEMLİK ARASINDAKİ BAĞ
Yetiştirici bir köpeği gelecekte hangi özelliklerin devam etmesi amacıyla yetiştirdiğini bilmelidir.
Hakem ise karşısındaki köpekte hangi özelliklerin bulunduğunu objektif biçimde değerlendirmelidir.
Bu iki bakış açısı birbirini tamamlar.
Yetiştiricilik deneyimi hakeme farklı soyları ve yapı tiplerini daha iyi tanıma imkânı verirken, hakemlik deneyimi yetiştiriciye ırk standardının hangi özellikler üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini daha geniş bir perspektiften görme fırsatı sağlar.
Bu nedenle Etem Vatansever’in yetiştiricilik ve hakemlik deneyimleri birbirinden bağımsız iki uzmanlık alanı olarak değil, aynı kinolojik anlayışın birbirini tamamlayan parçaları olarak değerlendirilebilir.
OBJEKTİFLİK VE IRK STANDARDI
Hakemliğin temelinde kişisel beğeniden ziyade standarda dayalı değerlendirme bulunur.
Bir hakem için önemli olan kendi kişisel zevki değil, değerlendirdiği köpeğin ait olduğu ırkın standardını ne ölçüde karşıladığıdır.
Bu nedenle profesyonel hakemlik;
gözlem + bilgi + deneyim + standart bilgisi + objektif değerlendirme
üzerine kuruludur.
Aynı şekilde farklı ırkların birbirinden farklı özelliklere sahip olduğu unutulmamalıdır.
Bir ırkta aranan özellik, başka bir ırkta aynı şekilde değerlendirilmeyebilir.
Bu nedenle 1. Grup hakemliği geniş bir ırk bilgisi ve her ırkın kendi standardına göre değerlendirilmesini gerektirir.
BİR KÖPEĞİ BÜTÜN OLARAK DEĞERLENDİRMEK
Gerçek bir hakemlik değerlendirmesinde tek bir özellik bütün sonucu belirlememelidir.
Güçlü bir kafa yapısı tek başına yeterli değildir.
İyi hareket tek başına yeterli değildir.
Güzel bir tüy yapısı tek başına yeterli değildir.
Doğru oranlar da diğer özelliklerden bağımsız düşünülemez.
Önemli olan bütün bu özelliklerin ırk standardı içerisinde dengeli biçimde bir araya gelmesidir.
Bu nedenle hakemlik, köpeğin parçalarını tek tek incelemekten çok, bu parçaların oluşturduğu bütünü okuyabilme sanatıdır.
2003’TEN BUGÜNE UZANAN DENEYİM
Etem Vatansever’in FCI 1. Grup Hakemliği, uzun yıllara yayılan kinoloji çalışmalarının bir parçasıdır.
Alman Çoban Köpeği yetiştiriciliğiyle başlayan süreç;
yetiştiricilik → eğitim → çalışma köpekleri → değerlendirme → Körmeisterlik → FCI hakemliği
gibi farklı uzmanlık alanlarıyla genişleyen bir deneyim ortaya çıkarmıştır.
Bu birikim, köpekleri yalnızca tek bir açıdan değil, farklı disiplinlerin bir araya geldiği bütünsel bir perspektiften değerlendirmeye imkân verir.
IRKIN GELECEĞİNE YÖN VEREN DEĞERLENDİRME
Hakemlik yalnızca bir yarışmada derece belirlemek değildir.
Bir hakemin değerlendirmesi, yetiştiricilerin hangi özelliklere önem verdiğini de etkileyebilir.
Bu nedenle doğru hakemlik, aynı zamanda ırkın geleceğine karşı bir sorumluluktur.
Doğru anatomiyi teşvik etmek.
Dengeli karakteri korumak.
Fonksiyonel yapıyı desteklemek.
Irk standardından uzaklaşmayı önlemek.
Ve gelecek nesillere aktarılması gereken doğru özellikleri korumak.
Bütün bunlar hakemliğin daha geniş anlamını oluşturur.
Etem Vatansever için FCI 1. Grup Hakemliği
FCI 1. Grup Hakemliği, Etem Vatansever’in çalışmalarında yalnızca bir unvan değildir.
Yıllar içerisinde edindiği yetiştiricilik, eğitim ve köpek değerlendirme deneyiminin uluslararası ırk standartları çerçevesinde kullanılmasını ifade eden önemli bir uzmanlık alanıdır.
Bir köpeğe bakmak kolaydır.
Onu doğru okumak ise bilgi, deneyim ve uzmanlık gerektirir.
Etem Vatansever’in hakemlik anlayışının temelinde de bu yaklaşım bulunmaktadır:
Köpeği yalnızca görünüşüyle değil; ırkı, anatomisi, hareketi, karakteri ve fonksiyonuyla birlikte değerlendirmek.
